Direct naar de inhoud
Humanistisch Verbond , go to home

Paul Lemmens: lezing muziekfilosofie : Het Derde Oor – deel 1: beleving

Evenement informatie

Datum en Tijd:

Locatie:

De Wasserij, Arnhem

Adres:

Molenbeekstraat 26a

Contact

Toegang

  • Organisatie € 20,00 per lezing

Leden HV/NIVON

  • Organisatie € 15,00 per lezing
Arnhem-Rijnstreek

Wat maakt dat we iets muziek noemen? Bestaat muziek alleen uit geluiden voortgebracht door de menselijke stem of instrumenten? Kan het geluid van een machine ook muziek zijn? Wat verwachten wij van of bij muziek? En waarom is dat? Is het voorbestemd naar welke muziek we luisteren?

Muziekfilosofie onderzoekt wat muziek is en hoe de relatie is tussen muziek, geest en emoties. Muziekbeleving en muziekverbeelding zijn twee belangrijke begrippen als het gaat om die relatie.

Van muziek kan iemand emotioneel worden. Filosoof Cassius Longinus legt het uit als “de beroering van de zenuwen”. Anderen, zoals Eduard Hanslick en Arthur Schopenhauer vinden dat muziek slechts bestaat uit “klinkend, bewegende vormen” of dat “muziek niets representeert”. Toch geven wij allemaal betekenis aan muziek.

Stilte in muziek kan net zo betekenisvol zijn als geluid. En wat is dat geluid dan? Kunnen geluiden muziek zijn? Pierre Schaeffer vindt het raar dat we bij muziek uitgaan van de abstractie van het notenschrift.

Tegenover geluid staat stilte. Hoe gaan we om met stilte? Bestaat stilte wel? John Cage schotelde het publiek 4’33” voor. Een tijdlang geen muziek en toch geluiden in de zaal. Is er geen stilte dan? Cage zocht het uit en kwam tot een opmerkelijke conclusie.

Hoe lang duurt een compositie eigenlijk? Maurice Ravel maakte zich erg druk over de exacte uitvoering van 17 minuten van zijn Bolero. Is dat belangrijk? Gaat het niet om het verschil, zoals Henri Bergson uitlegt, tussen temps en durée?

Dat iedereen muziek anders beleeft is door de jaren heen wel duidelijk geworden, maar niet of we eigenlijk nog wel luisteren naar muziek. Luisteren is wat anders dan horen namelijk. We leven in een tijd waarin liedjes korter worden en het refrein eerder moet beginnen, omdat anders de aandacht al weg is. En wat te denken van Spotify en het swipe-gedrag?

Paul Lemmens
Een muzikale, kunstzinnige, trailrunnende filosoof: luisteren, maken, doen en denken. Paul Lemmens heeft aan de ISVW in Leusden het Filosofisch kompas en de opleiding FMJK, Filosoferen met Jongeren en Kinderen gevolgd.

Na de opleiding volgde en volgt hij masterclasses/workshops aan het ISVW. Lemmens heeft in Wageningen het Filosofisch Café voor jongeren en volwassenen opgezet. Die laatste is nog steeds elke maand. In 2024 schreef hij een boek over muziek en filosofie: ‘oor in…’. In 2026 volgde een uitgebreidere versie: ‘Het Derde Oor’. Sinds 2025 verzorgt hij de PR voor het Filosofiecafé Wageningen en is daar tevens moderator.

Op donderdag 26 februari is deel 2. U kunt zich voor één van de twee of voor beide bijeenkomsten aanmelden bij de secretaris